Aile terapisi ve aile temelli tedaviler

Neden bütün aile?

Bir çocuğun kaygısı sabah kahvaltısının havasını değiştirir. Bir gencin öfke patlamaları, kardeşinin odasına kapanmasına yol açar. Dikkat güçlüğü yaşayan bir çocuğun ödev saatleri, anne ile babanın birbirine de gerildiği bir zamana dönüşür. Aile bir sistemdir; bir parçasında yaşanan zorluk bütününü etkiler ve aile içindeki örüntüler de çocuğun yaşadığı zorluğun azalmasını ya da sürmesini belirler.

Aile temelli tedaviler bu bakış açısıyla çalışır. Amaç bir suçlu bulmak değil, ailenin bir arada nasıl işlediğini anlamak ve çocuğun iyileşmesini destekleyecek yeni alışkanlıklar geliştirmektir. Çocuk ve ergen ruh sağlığında etkinliği gösterilmiş birçok programın ortak noktası, ebeveynlerin sürece etkin biçimde katılmasıdır.

Hangi durumlarda aile terapisi öneriyoruz?

• Ev içinde sık yaşanan tartışmalar, kurallar konusunda bitmeyen çatışmalar
• Gençle iletişimin kopması, konuşmaların kısa sürede kavgaya dönüşmesi
• Çocuğun kaygısına ya da takıntılarına ailenin istemeden eşlik etmesi
• Ergen depresyonunda aile içindeki güvenin zedelenmesi
• Yeme sorunlarında öğün düzeninin aile içinde bir savaşa dönüşmesi
• Boşanma, yeni evlilik, taşınma ya da kayıp gibi büyük aile değişiklikleri
• Kronik bir hastalık ya da gelişimsel farklılık nedeniyle aile dengesinin sarsılması
• Kardeşler arasında süregen çatışma

Aile terapisinde neler yapılıyor?

Aile terapisi tek tip bir uygulama değildir; ailenin ihtiyacına göre farklı yaklaşımlar bir araya getirilir.

Ailenin hikâyesini dinlemek

İlk görüşmelerde her aile üyesinin bakış açısını duymaya çalışırız. Annenin "sorun" olarak gördüğü şey, babanın, gencin ve kardeşin gözünde farklı anlamlar taşıyabilir. Bu farklı bakışları masaya koymak, çoğu zaman tek başına bir rahatlama yaratır.

Örüntüleri görmek

Ardından tekrar eden döngüleri birlikte fark etmeye çalışırız. Örneğin, ödev saatinde ebeveynin hatırlatması, gencin ertelemesi, ebeveynin sesini yükseltmesi, gencin odasına kapanması ve akşamın gerginlikle bitmesi. Döngüyü görmek, onu kırmanın ilk adımıdır.

Yeni beceriler

Görüşmelerde dinleme ve kendini suçlamadan ifade etme, birlikte sorun çözme, kuralları birlikte belirleme ve tartışmaları sakin bir zamana erteleme gibi becerileri çalışırız. Her görüşmenin sonunda evde denenecek küçük ve somut bir adım belirleriz.

Ebeveyn birliği

Çocuğun en çok zorlandığı durumlardan biri, ebeveynlerin aynı konuya farklı tepkiler vermesidir. Ebeveynlerle ayrıca görüşerek, çocuk yetiştirme konusunda ortak bir dil geliştirmelerine yardımcı oluruz. Bu görüşmeler, ebeveyn danışmanlığı ile iç içe ilerler.

Bazı aile temelli programlar

Davranış sorunlarında ebeveyn programları

Kurallara uymama, öfke nöbetleri ve karşıt davranışlar gösteren çocuklarda, ebeveynlerin olumlu ilgiyi artırmayı ve tutarlı sınırlar koymayı öğrendiği programlar ilk sıradaki tedavidir. Bu programlarda ebeveyn, değişimin asıl uygulayıcısıdır.

Yeme bozukluklarında aile temelli tedavi

Kısıtlayıcı yeme sorunları yaşayan gençlerde, ebeveynlerin bir süreliğine öğünlerin sorumluluğunu üstlendiği ve zamanla bu sorumluluğu gence geri verdiği yapılandırılmış bir yaklaşım uygulanır. Bu süreçte çocuk doktoru ve diyetisyenle birlikte çalışılır.

Ergen depresyonunda güveni onarmaya yönelik görüşmeler

Depresyon yaşayan bazı gençler, zorlandıklarında ailelerine yönelmez. Bu görüşmelerde gencin aileyle arasında biriken kırgınlıkları konuşabilmesine ve ebeveynlerin bu kırgınlıkları savunmaya geçmeden dinleyebilmesine odaklanırız. Amaç, gencin en zor anında ailesini bir sığınak olarak görebilmesidir. Ayrıntılı bilgi için çocuk ve ergen depresyonu sayfamıza bakabilirsiniz.

Kaygı ve OKB'de aile uyumunu azaltma

Kaygılı ya da takıntılı çocuğun sıkıntısını yatıştırmak için ailelerin geliştirdiği güvence verme ve ritüellere katılma alışkanlıkları, zamanla sorunun sürmesine yol açar. Bu davranışları adım adım ve çocuğa destek olarak azaltmak, OKB ve kaygı tedavisinin ayrılmaz parçasıdır.

Görüşmelere kimler katılıyor?

Bu, ailenin ihtiyacına göre değişir. Bazı görüşmeler yalnızca ebeveynlerle, bazıları ebeveyn ve çocukla, bazıları ise kardeşlerin de katılımıyla yapılır. Gencin bireysel görüşmeleri de sürüyorsa, bu görüşmelerin gizliliğine özen gösteririz: Gencin bireysel görüşmede anlattıkları, onun izni olmadan aile görüşmesine taşınmaz. Gencin ya da başkasının güvenliğinin tehlikede olduğu durumlar bu kuralın istisnasıdır ve bu sınırı sürecin başında herkesle açıkça konuşuruz.

Ayrı yaşayan ebeveynler

Ebeveynlerin boşandığı ya da ayrı yaşadığı ailelerde çocuğun iki ev arasında tutarlı bir düzen bulabilmesi çok önemlidir. Mümkün olduğunda her iki ebeveynin de sürece katılmasını, temel kurallarda ve tedavi kararlarında ortak bir zemin bulmasını destekleriz. Bir arada görüşmenin uygun olmadığı durumlarda ayrı görüşmeler planlarız. En önemli hedefimiz, çocuğun ebeveynler arasındaki anlaşmazlıkların ortasında kalmamasıdır.

Kardeşlere de yer açmak

Zorlanan bir çocuğun kardeşleri çoğu zaman sessizce geri planda kalır. Bazıları ailesini daha fazla üzmemek için kendi sorunlarını saklar, bazıları kıskançlık ya da öfke duyar, bazıları erken yaşta büyük sorumluluklar üstlenir. Aile görüşmelerinde kardeşlerin sesine de yer açar, onların da ihtiyaçlarının görülmesini sağlarız.

Evde küçük ama etkili değişiklikler

Aile görüşmelerinin en değerli çıktıları çoğu zaman büyük kararlar değil, küçük ve uygulanabilir alışkanlıklardır. Haftada bir akşam ekranların kapatıldığı bir aile yemeği, gençle arabada geçirilen ve sorgulama içermeyen on beş dakika, sabahları hazırlanma listesinin buzdolabına asılması, tartışma çıktığında herkesin kendi odasında beş dakika sakinleşip sonra yeniden konuşması gibi. Bu tür adımlar ilk bakışta önemsiz görünse de ev içindeki havayı değiştirir ve çocuğun kendini daha güvende hissetmesine katkı sağlar.

Aile toplantıları

Özellikle okul çağındaki çocukları ve ergenleri olan ailelerde, haftada bir kez yapılan kısa aile toplantıları önerdiğimiz uygulamalardan biridir. Bu toplantılarda haftanın planı konuşulur, herkes güzel giden bir şeyi ve zorlandığı bir konuyu paylaşır ve gerektiğinde ev kuralları birlikte gözden geçirilir. Çocuklar söz hakkı olduğunu hissettiklerinde kurallara daha kolay uyar; ebeveynler de çocuklarının dünyasını daha yakından tanır.

Dışarıdan destek almanın değeri

Pek çok aile yıllar içinde kendi içinde dönen tartışmalara alışır ve çıkış yolu göremez. Tarafsız bir göz, aile üyelerinin birbirini suçlamadan dinlemesine ve sıkıştıkları noktaları farklı bir açıdan görmesine yardımcı olur.

Süreç ne kadar sürer?

Ebeveyn programları çoğunlukla sekiz ile on altı görüşme arasında tamamlanır. Daha karmaşık aile sorunlarında süreç uzayabilir. İlerlemeyi ailenin belirlediği hedefler üzerinden düzenli olarak değerlendirir, ihtiyaca göre görüşmeleri seyrekleştiririz.