Çocuklarda ilaç tedavisi

İlaç konuşmasına nasıl yaklaşıyoruz?

Bir çocuk psikiyatristinin ilaçtan söz etmesi, pek çok aile için endişe vericidir. "Bağımlı olur mu?", "Uyuşuk olur mu?", "Ömür boyu mu kullanacak?", "Etrafımızdakiler ne der?" Bu soruların her biri yerindedir ve her birinin dürüst bir yanıtı vardır. Kliniğimizde ilaç tedavisi, ancak ayrıntılı bir değerlendirme yapıldıktan, diğer seçenekler konuşulduktan ve ailenin bütün soruları yanıtlandıktan sonra gündeme gelir. Kararı her zaman aileyle birlikte, mümkün olduğunda çocuğun ya da gencin görüşünü de alarak veririz.

Bu sayfayı, ailelerin ilaç tedavisiyle ilgili bize en sık yönelttiği sorular etrafında hazırladık.

Çocuğuma neden ilaç önerildi?

İlaç tedavisi genellikle şu durumlarda düşünülür:

• Belirtiler okul, aile ve arkadaşlık yaşamını belirgin biçimde bozuyorsa
• Terapi ve diğer yöntemlerle yeterli düzelme sağlanamadıysa
• Belirtiler çocuğun terapiye katılmasını bile engelleyecek kadar ağırsa
• Çocuğun kendisine ya da başkasına zarar verme riski varsa
• Bazı durumlarda, örneğin okul çağındaki çocuklarda belirgin dikkat eksikliğinde, ilaç ilk basamak tedaviler arasında yer alıyorsa

İlaç kullanmamanın da bir bedeli olabilir: okuldan kopma, özgüven kaybı, aile içi çatışmaların derinleşmesi gibi. Karar, bu iki tarafın dengeli biçimde tartılmasıyla verilir.

Hangi durumlarda hangi ilaç grupları kullanılır?

Aşağıdaki bilgiler genel bilgilendirme içindir; hangi ilacın hangi dozda kullanılacağı yalnızca çocuğun ayrıntılı değerlendirmesinden sonra belirlenir.

• Dikkat eksikliği ve hiperaktivite: Uyarıcı ve uyarıcı olmayan ilaç grupları; ayrıntılar için DEHB sayfamıza bakabilirsiniz.
• Kaygı, depresyon ve OKB: Bu durumlarda araştırılmış antidepresan grubundan ilaçlar; etkileri birkaç haftada ortaya çıkar.
• Ağır öfke, saldırganlık ve bazı tik bozuklukları: Belirli durumlarda farklı ilaç grupları, yakın izlemle.
• Duygu durum bozuklukları: Bipolar bozukluk gibi tablolarda duygu durumunu dengeleyen ilaçlar.
• Uyku sorunları: Öncelik uyku düzeni çalışmalarıdır; ilaç ancak gerekli görülürse ve kısa süreli planlanır.

İlaç çocuğumun kişiliğini değiştirir mi?

Hayır. Doğru ilaç ve doğru doz, çocuğu bir başkasına dönüştürmez. Tersine, belirtilerin baskısı hafifledikçe çocuğun kendine özgü neşesi, merakı ve enerjisi daha rahat ortaya çıkar. Çocuğunuzda donukluk, isteksizlik ya da size yabancı gelen bir değişiklik fark ederseniz bu, dozun ya da ilacın yeniden düzenlenmesi gerektiğini gösterebilir; bunu mutlaka bizimle paylaşın.

Bağımlılık yapar mı?

Çocuk ve ergen psikiyatrisinde kullanılan ilaçların büyük çoğunluğu bağımlılık yapmaz. Dikkat eksikliğinde kullanılan uyarıcı ilaçlar hekim kontrolünde ve önerilen dozda kullanıldığında bağımlılık oluşturmaz; araştırmalar, tedavi edilen gençlerde madde kullanım riskinin tedavi edilmeyenlere göre daha yüksek olmadığını göstermektedir. Antidepresanlar da bağımlılık yapmaz; ancak birdenbire bırakıldıklarında geçici rahatsızlıklar yaşanabileceği için sonlandırma kademeli yapılır.

Hangi yan etkiler görülebilir?

Her ilacın olası yan etkileri vardır ve bunlar çocuktan çocuğa değişir. İştah azalması, uykuya dalmada zorlanma, mide bulantısı, baş ağrısı ve ilk günlerde hafif huzursuzluk sık rastlanan ve çoğu zaman zamanla azalan yan etkilerdir. Daha nadir ama önemli yan etkileri ise tedavi başlamadan önce ayrıntılı olarak anlatır, hangi durumlarda beklemeden bize ulaşmanız gerektiğini açıkça belirtiriz.

Antidepresan kullanan gençlerde tedavinin ilk haftalarında duygu durumundaki değişiklikler ve kendine zarar verme düşünceleri yakından izlenmelidir. Bu nedenle ilk dönemde kontrol görüşmelerini daha sık planlarız.

Tedaviye başlamadan önce neler yapılıyor?

• Çocuğun sağlık öyküsü, kullandığı diğer ilaçlar ve ailedeki hastalıklar sorgulanır.
• Boy, kilo, nabız ve tansiyon ölçülür.
• Gerekli durumlarda kan tahlilleri ya da kalp grafisi istenir.
• Hedeflenen belirtiler ve bunların nasıl izleneceği belirlenir.
• Çocuğa ya da gence yaşına uygun bir dille açıklama yapılır ve soruları dinlenir.

Doz nasıl belirleniyor?

Tedaviye genellikle düşük bir dozla başlanır ve çocuğun yanıtına göre kademeli olarak ayarlanır. Mümkün olduğunda aynı anda tek bir değişiklik yapılır; böylece hangi değişikliğin ne etki yarattığı açıkça görülür. Ebeveyn ve öğretmen gözlemleri ile gerektiğinde ölçekler, doz kararlarını yönlendirir.

Ne kadar süre kullanılacak?

Bu, tanıya ve çocuğun gidişine göre değişir. Pek çok durumda ilaç tedavisi belirli bir süre için planlanır ve düzenli aralıklarla "devam etmeli miyiz?" sorusu yeniden sorulur. Belirtiler dengelendikten ve çocuk bir süre iyi durumda kaldıktan sonra, uygun bir dönemde ilacın kademeli olarak azaltılması planlanabilir.

Okula söylemeli miyiz?

Çocuğun ilaç kullandığı bilgisinin okulla paylaşılıp paylaşılmayacağına aile karar verir. Ancak öğretmen gözlemleri tedavinin etkisini değerlendirmede çok değerlidir; bu nedenle ailenin onayıyla öğretmenlerden kısa geri bildirimler isteyebiliriz. Okul saatinde ilaç alınması gerekiyorsa, güvenli saklama ve verme düzeni okulla birlikte planlanır.

İlaç tek başına yeterli mi?

Çoğu durumda hayır. İlaç, belirtilerin baskısını azaltarak çocuğun yeni beceriler öğrenmesine alan açar; ama bu becerileri öğretmez. Bu nedenle ilaç tedavisini çoğu zaman BDT, ebeveyn danışmanlığı ve okulla iş birliği gibi yöntemlerle birlikte yürütürüz.

Kontrol görüşmelerinde neler konuşuyoruz?

İlaç tedavisi başladıktan sonra kontrol görüşmeleri tedavinin güvenli ve etkili sürmesinin güvencesidir. Bu görüşmelerde hedeflenen belirtilerde ne kadar değişiklik olduğunu, okuldan ve evden gelen gözlemleri, olası yan etkileri, uyku ve iştahtaki değişiklikleri ve çocuğun kendisinin ilaç hakkında ne düşündüğünü ele alırız. Gerekli durumlarda boy, kilo, nabız ve tansiyon ölçülür; bazı ilaçlarda belirli aralıklarla kan tahlilleri tekrarlanır. Tedavinin başında görüşmeler daha sık, belirtiler dengelendikten sonra daha seyrek planlanır.

Evde nelere dikkat etmeliyiz?

• İlaçları her gün aynı saatte ve önerildiği biçimde verin.
• İlaçları çocukların ulaşamayacağı, kilitli bir yerde saklayın; özellikle depresyondaki gençlerde ilacı ebeveynin vermesi önerilir.
• Bitkisel ürün, vitamin ya da başka bir ilaç başlamadan önce bize danışın.
• Fark ettiğiniz her değişikliği kısa notlarla kaydedin ve kontrol görüşmesinde paylaşın.
• İlacı kendi başınıza kesmeyin ya da dozunu değiştirmeyin.